Tre là vật liệu rẻ, sẵn và đẹp để làm hàng rào hay giàn leo trong vườn. Nhưng làm không đúng thì chỉ một mùa mưa là mục chân, xiêu vẹo. Bài này hướng dẫn từ chọn tre, xử lý, đến cách ghép buộc và chôn cột để công trình đứng vững nhiều năm, làm được bằng dụng cụ cơ bản.
Chọn và chuẩn bị tre
Chọn loại tre và độ già
Dùng tre già, thân đanh, thành dày cho cột chịu lực; tre nhỏ hoặc trúc cho nan ngang và giàn leo. Tre non nhẹ, đẹp nhưng nhanh mọt và cong, không nên dùng cho phần chôn đất.
Xử lý trước khi dựng
Ngâm tre trong nước hoặc bùn ao vài tuần rồi phơi khô là cách dân gian giảm tinh bột, hạn chế mọt. Nếu không có thời gian, quét dầu luyn hoặc dầu hắc lên phần chôn dưới đất và hong khô toàn thân trước khi lắp. Phần chôn đất là nơi mục nhanh nhất, nên phải xử lý kỹ nhất.
Dựng cột và chôn chân đúng cách
Chân cột tre chôn thẳng xuống đất luôn mục sớm vì giữ nước ở ruột. Cách bền hơn là để cột nhô lên khỏi mặt đất, đặt lên một chân đế bằng gạch, đá hoặc ống bê tông ngắn, rồi cố định. Nếu buộc phải chôn, hãy nút kín mắt tre ở đầu chôn bằng sáp hoặc nhựa đường để nước không vào ruột, và đầm đất quanh chân thật chặt, tạo độ dốc thoát nước ra ngoài.
Khoảng cách cột hợp lý cho hàng rào thường là mỗi đoạn vừa tầm tay với để nan ngang không võng. Cột càng chịu gió mạnh thì càng nên đặt gần nhau và chôn sâu hơn.
Ghép và buộc mối nối
Tre tròn khó đóng đinh vì dễ nứt. Cách chắc và đẹp là buộc bằng dây thép bọc nhựa, dây dù hoặc lạt. Khoan lỗ mồi nhỏ trước khi đóng đinh sẽ tránh nứt thân. Kiểu buộc chéo ở điểm giao hai thanh giữ lực tốt hơn buộc vòng đơn. Với giàn leo, buộc lỏng vừa đủ ở các mắt để giàn co giãn theo thời tiết mà không bung.
Ví dụ thực tế
Một giàn mướp bằng tre dựng ngay đầu mùa mưa. Chủ vườn chôn thẳng bốn cột tre xuống đất cho nhanh. Hai tháng sau, cây leo lên nặng dần, đúng đợt mưa gió, hai cột mục chân và cả giàn đổ nghiêng. Làm lại lần hai, cột được kê trên trụ gạch cao khỏi mặt đất, đầu tre nút sáp, mối nối buộc chéo bằng dây thép bọc nhựa. Giàn đứng vững hết vụ và dùng tiếp mùa sau. Khác biệt nằm ở chân cột không còn ngâm nước.
Sai lầm thường gặp và cách sửa
- Chôn thẳng chân tre xuống đất: mục nhanh nhất. Sửa: kê lên chân đế cứng hoặc nút kín mắt tre và tạo dốc thoát nước.
- Dùng tre tươi chưa xử lý: mọt và cong trong vài tháng. Sửa: ngâm phơi hoặc quét dầu bảo vệ trước khi dựng.
- Đóng đinh thẳng vào tre tròn: nứt toác thân. Sửa: khoan lỗ mồi trước, hoặc chuyển sang buộc dây.
- Buộc quá căng ở giàn leo: tre co giãn làm đứt mối. Sửa: buộc chéo, chừa độ chùng vừa phải.
- Đặt cột quá thưa: nan ngang võng, rào yếu. Sửa: giảm khoảng cách cột ở nơi chịu gió và tải nặng.
Các bước làm tóm tắt
- Chọn tre già cho cột, tre nhỏ cho nan; loại bỏ thanh nứt, mọt.
- Xử lý chống mục: ngâm phơi hoặc quét dầu phần chôn, hong khô toàn thân.
- Định vị và đào hố hoặc đặt chân đế; kê cột cao khỏi mặt đất nếu có thể.
- Dựng cột thẳng, đầm chặt, tạo dốc thoát nước quanh chân.
- Lắp nan ngang, khoan lỗ mồi hoặc buộc chéo mối nối.
- Kiểm tra độ vững bằng cách lắc, gia cố điểm yếu.
- Định kỳ kiểm tra chân cột và mối buộc sau mỗi mùa mưa.
Kết luận
Điểm sống còn của hàng rào và giàn leo tre là giữ cho chân cột khô ráo và mối nối chắc mà vẫn co giãn được. Trước khi bắt tay, hãy quyết định cách xử lý chân cột cho khu vườn của bạn, vì đó là nơi hỏng đầu tiên. Làm đúng phần này, phần còn lại chỉ là lắp ghép.
Câu hỏi thường gặp
Hàng rào tre dùng được bao lâu?
Tùy tre, cách xử lý và khí hậu. Nếu chọn tre già, xử lý chống mục và giữ chân cột không ngâm nước, hàng rào có thể dùng bền qua nhiều mùa mưa. Chôn thẳng tre tươi thì thường chỉ được một mùa.
Không có dầu luyn thì xử lý chống mục bằng gì?
Có thể ngâm tre trong nước hoặc bùn ao vài tuần rồi phơi khô, hoặc hun khói. Đây là cách dân gian giúp giảm tinh bột và hạn chế mọt mà không cần hóa chất.
Nên buộc bằng dây gì cho bền ngoài trời?
Dây thép bọc nhựa và dây dù chịu nắng mưa tốt hơn lạt tre. Lạt đẹp và tự nhiên nhưng nhanh mục ngoài trời, phù hợp làm phần trang trí hơn là chịu lực chính.
Giàn leo tre có chịu được cây nặng như mướp, bầu không?
Được, nếu dùng cột tre già đủ to, đặt cột đủ dày và buộc mối chắc. Cây quả nặng dồn tải khi lớn, nên tính trước tải và gia cố các điểm giao ngay từ đầu thay vì chờ giàn võng mới chống thêm.